Các hộ kinh doanh siêu nhỏ là một trong những lực lượng quan trọng nhất của nền kinh tế Việt Nam, nhưng cũng là nhóm dễ bị tổn thương trước những biến động về dòng tiền và những yêu cầu ngày càng cao về quản lý tài chính, thuế và chuyển đổi số. Phần lớn các quyết định kinh doanh của họ không xoay quanh tăng trưởng dài hạn mà tập trung vào việc duy trì hoạt động hằng ngày: có đủ tiền nhập hàng, thu hồi công nợ đúng hạn, thanh toán cho nhà cung cấp và chuẩn bị cho các nghĩa vụ thuế sắp tới.

Trong bối cảnh đó, Finan phối hợp với ideaLAB thực hiện nghiên cứu hành vi khách hàng trong khuôn khổ hợp phần Innovation Fund[i], sáng kiến Strive Women do CARE dẫn dắt nhằm tìm hiểu cách các hộ kinh doanh quản lý tài chính, tiếp cận công nghệ và thích ứng với những thay đổi về chính sách. Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng, phân tích sáu nhóm chủ đề gồm: quản lý dòng tiền, ghi chép tài chính, tuân thủ thuế, tiếp cận tín dụng, khả năng sử dụng công cụ số và các yếu tố giới trong quản lý tài chính.

Kết quả cho thấy phần lớn hộ kinh doanh đang vận hành với vùng đệm tài chính rất mỏng. Thiếu hụt dòng tiền là tình trạng phổ biến, chủ yếu do sự lệch pha giữa thời điểm thu và chi, trong khi việc lập kế hoạch vẫn mang tính phản ứng. Nhiều chủ hộ vẫn ghi chép tài chính nhưng thông tin bị phân tán giữa sổ giấy, điện thoại, trí nhớ và nhiều công cụ khác nhau, khiến họ khó theo dõi chính xác dòng tiền, công nợ và lợi nhuận. Việc quản lý công nợ, tiếp cận tín dụng chính thức cũng như chuẩn bị cho các quy định về thuế và hóa đơn điện tử còn gặp nhiều rào cản do thiếu dữ liệu, thiếu hướng dẫn và hạn chế về thời gian.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự khác biệt giữa nam và nữ chủ kinh doanh không phản ánh năng lực quản lý tài chính, mà chủ yếu xuất phát từ sự khác biệt về vai trò trong gia đình, quyền ra quyết định, khả năng tiếp cận nguồn lực và thời gian dành cho việc quản lý hoạt động kinh doanh. Điều này nhấn mạnh nhu cầu thiết kế các giải pháp tài chính theo hướng lấy người dùng làm trung tâm, đồng thời tích hợp các yếu tố giới ngay từ quá trình phát triển sản phẩm thay vì bổ sung sau này.

Từ những phát hiện trên, nghiên cứu xác định chất lượng và tính kịp thời của dữ liệu tài chính là điểm đòn bẩy quan trọng giúp cải thiện đồng thời nhiều vấn đề mà hộ kinh doanh đang đối mặt. Một hệ thống ghi chép đơn giản nhưng được duy trì thường xuyên có thể giúp người dùng nhìn rõ dòng tiền, quản lý công nợ hiệu quả hơn, đưa ra quyết định kinh doanh chính xác hơn, chuẩn bị tốt hơn cho nghĩa vụ thuế và từng bước xây dựng hồ sơ tài chính để tiếp cận các nguồn vốn chính thức.

Trên bình diện khái quát, nghiên cứu khẳng định rằng các hộ kinh doanh luôn mong muốn quản lý tài chính hiệu quả hơn; điều họ cần là những công cụ phù hợp với điều kiện thực tế, giúp giảm tải nhận thức và tạo ra giá trị ngay trong hoạt động hằng ngày. Đây cũng là nền tảng để phát triển các giải pháp tài chính số lấy người dùng làm trung tâm, góp phần nâng cao sức khỏe tài chính của hộ kinh doanh và hỗ trợ quá trình chuyển đổi số toàn diện trong khu vực kinh tế siêu nhỏ.

Để tham khảo chi tiết báo cáo bằng tiếng Anh, vui lòng tải nội dung tại đây.

[i] Innovation Fund (2025-2026) là một hợp phần thuộc Sáng kiến Strive Women, do Finan triển khai dưới sự dẫn dắt của CARE, từ hỗ trợ của Trung tâm Tăng trưởng Toàn diện Mastercard. Các hoạt động chính của Innovation Fund bao gồm: (i) Nghiên cứu đánh giá hành vi tài chính của đơn vị kinh doanh siêu nhỏ tại Việt Nam; từ đó (ii) Phát triển Học viện đào tạo (E-learning hub) và Bộ công cụ tài chính có tính ứng dụng cao giúp thu hẹp khoảng cách về năng lực cho ĐVKD siêu nhỏ, dựa trên kết quả từ Nghiên cứu.